علی ماهرالنقش وب سایت علی ماهرالنقش
9 – فنون مقابله با خرافه سازی
شیطان با این فن در صدد خرافه سازی هست! و با کمک این فن، شیطان تلاش دارد تا مردم را با کارهای جاهلانه از صراط مستقیم منحرف و به زیر یوغ شرک و ستم و اوهام و خرافات ببرد؛ و نقطه مقابل آن حقيقتجوئى و واقع بينى است![163] و «ما باید سعی کنیم تا حصارهای جهل و خرافه را شکسته تا به سرچشمه زلال اسلام ناب محمدی – صلیالله علیه و آله – برسیم.»[164]
قرآن كريم، از خرافات با عنوان «اساطير» ياد كرده است. «اساطير» به معناي «اباطيل» و سخنان بيهودهاي است كه هيچ پايه و اساسي ندارند و مراد از «اساطير» نوشتههاي باطل، حكايتهاي دروغ، افسانههاي بياساس هست؛ و به مناسبتهای مختلف از «خرافات» با عنوان «اساطير»، ياد كرده است؛ مانند (انفال: 31)، (انعام: 25)، (نمل: 68)، (نحل: 24)، (مؤمنون: 83)، (فرقان: 5)، (احقاف:17)، (قلم:15)، (مطفّفين:13)؛ كه غالباً از ناحيه كفّار و مشركان به پيامبر اكرم ص و كتاب مقدّس قرآن كريم نسبت دادهاند.[165]
و مصادیق زیادی برای خرافه وجود دارد و از جمله آنها میتوان به بتپرستی[166]، پرستش درخت صنوبر[167]، پرستش فلزات گرانبها[168]، پرستش جن[169]، پرستش اجرام آسمانى (خورشيد و ماه و ستارگان)[170]، گاو پرستی[171]، انسان پرستی[172]، شیطان پرستی[173]، طالع بینی[174]، طالع نحس[175]، فال بد زدن (طیره)[176]، نحس دانستن برخى از اشياء و اعداد (نحوست عدد سیزده[177]) و يا زمانها، تحريم برخى از طيبات الهى[178]، زدن به تخته[179] اشاره نمود!
ما در ادامه به تعدادی از فنون مقابله با این فن شیطان، در سه ساحت شناختی، انگیزشی و رفتاری اشاره خواهیم نمود.
9 -1 – بدل فن خرافه سازی (حیطه شناختی)
یکی از اولین گامهای مقابله با این فن شیطان، شناخت ماهیت و ریشهها و زمینهها و راههای مقابله با خرافه سازی است؛ زیرا شناخت و مقابله با ریشهها و علل بروز موضوعات کمک مهمی در مقابله با پدید آمدن آنها میکند؛ بنابراین در اینجا به چند موردش اشاره میکنیم.
9 -1 -1- خرافه را بشناس
خرافه چيست؟ خود اين مهم است. بعضیها هستند كه حقايق دينى را هم به عنوان خرافه انكار مىكنند. ما كارى با آنها نداريم.
- آنچه كه با كتاب و سنت متقن و معتبر ثابت شده، از دين است؛ چه حالا عقول بپسندند يا نپسندند. …
- آنچه كه با دليل معتبر ثابت نشده است و با مبانى و اصول دينى معارضه ندارد، دربارهى آن ساكت بمانيد.
- آنچه كه با يكى از اصول دينى معارضه دارد و مدرك معتبرى ندارد، ردش كنيد. اين مىشود خرافه و معيار خرافه اين است.[180]
9 -1 -2- خرافه سازها را بشناس
یکی از فنون مقابله با این فن شیطان، پس از شناخت اصل خرافه، شناخت خرافه سازهاست! باید آنها را شناخت دو در گام بعدی رسوایشان کرد و تردشان نمود.
9 -1 -3- خرافه را برای مردم تبیین کن
مرحوم آقا جمال خوانسارى … سيصد سال پيش براى اينكه خرافات را برملا كند، كتابى به نام «كلثوم ننه» را نوشت[181]، … ايشان با زبان طنز، معروفترین خرافات زمان خودش را به زبان فتواى فقهاى زنان درآورده و مىگويد زنان پنج فقيه بزرگ دارند! يكىاش، كلثوم ننه است! يكى، دده بزمآراست! يكى، بىبىشاه زينب است! … آن وقت از قول اینها مثلاً در باب محرم و نامحرم، در باب طهارت و نجاست و در باب انواع و اقسام چيزها، مطالبى را نقل مىكند. يعنى عالم دينى به اين چيزها مىپردازد. ما خيال مىكنيم اگر با يك مطلبى كه مورد عقيدهى مردم است و خرافى و خلاف واقع است، مقاومت كرديم، بر خلاف شئون روحانى عمل كردهايم؛ نه، شأن روحانى اين است.[182]
9 -2 – بدل فن خرافه سازی (حیطه انگیزشی)
یکی از دیگر از گامهای مقابله با این فن شیطان، تحریک احساسات و ایجاد حب و بغض و ایجاد گرایش و تمایل و ایجاد احساس نیاز و ارزشدهی و ایجاد عاطفه مثبت و نفی عاطفه منفی است! به طوریکه زمینه انگیزشی برای حقيقتجوئى و واقع بينى را به وجود آورد و زمینه انگیزشی برای خرافه سازی را از بین ببرد! در اینجا به چند مورد از این فنون اشاره مینماییم.
9 -2 -1- طاعت و تقوى داشته باش
امام باقر ع فرمودند: هر مذهبى شما را به راهی نبرد، به خدا كه شيعه ما نيست، جز آنكه خداى عز و جل را اطاعت كند. این فرمایش امام برای آن است که بگوید شاخص دینداری اطاعت واقعی از خداست و بس! و عقاید خرافی وارد شده در دین که اساس عبودیت و اطاعت را مخدوش مینماید باطلاند.[183]
9 -2 -2- شجاعت داشته باش
آیه «الّذين يبلّغون رسالات اللَّه و يخشونه ولا يخشون احدا الّا اللَّه و كفى باللَّه حسيباً»[184] در مورد چيست؟ اين آيه در مبارزهى با يك خرافه است. … مبارزهى با خرافات اينقدر مهم است. در مبارزهى با خرافات شجاع باشيد. …مردم به مسائل دينى علاقه دارند كه آدم خرافه ساز مىرود خرافه درست مىكند؛ چون آن كالاى اصلى در اختيارش نيست، كالاى تقلبى را به ميدان مىآورد تا اينكه مردم را جذب كند. اين نشانهى گرايش مردم به دين است؛ اما خوب، اين خطرناك است. در مقابلهى با خرافات و آن چيزهايى كه از دين نيست، شجاع باشيد و بگوييد. ملاحظهى اينكه حالا ممكن است كسى بدش بيايد يا ممكن است چه بكند، نكنيد؛ كه غالباً در مواردى انسان متأسفانه مىبيند كه اين مراعاتها هست.[185]
9 -2 -3- صبور باش
«فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ ۚ …» (احقاف: 35) پس صبر کن آنگونه که پیامبران اُولوالعزم (صاحب اراده) صبر کردند و برای (عذاب) آنان شتاب مکن! از امام صادق ع سؤال شد اين رسولان صاحب اراده كيانند؟ ابو عبداللَّه گفت: آنان: نوح، ابراهيم، موسى، عيسى و محمد مىباشند كه درود خداوند بر آنان باد. گفتم: از چه رو صاحب اراده شدند؟ ابو عبداللَّه گفت: نوح با كتاب و شرايع مبعوث شد (تا كيش و آئين شرك را براندازد و در اين راه سالها مبارزه كرد و پايدارى نمود) پيامبران بعدى- هر كه مبعوث شد- از كتاب و شريعت و آئين او پيروى كردند (و متابعت آئين كهن نيازى به مبارزه و پايدارى ندارد). تا آنگاه كه ابراهيم آمد و صحف الهى را عرضه كرد، با اين تصميم كه آئين نوح را ترك گويند نه از آن جهت كه آئين نوح را كفر داند (بل از آن جهت كه آلوده پيرايهها و خرافات گشته است و مبارزه با خرافات و پيرايهها نيازمند صبر و پايدارى است)[186]
9 -2 -4- توکل کن
پیامبر اکرم ص فرمودند: «كَفَّارَةُ الطِّيَرَةِ التَّوَكُّلُ»[187] کفاره فال بد زدن، توکل است؛ یعنی بعد از آنکه خرافه و خرافه ساز را شناختی برای مقابله با آن اقدام کنی و به خدا اعتماد کنی! زیرا «اعتماد به خدا است كه به هر فرد نيروى استقلال و اعتماد به نفس مىدهد و در فرد وجدان شخصيت به بار مىآورد و او را از هر گونه بردگى و تسخير ديگرى آزاد مىكند و پايه اين عقيده اين است كه هيچ نیرویی بر انسان تسلط ندارد جز همان نيروى معنوى كه قائم به وجدان شخصى او است و اين عقيده انسان را در برابر هر توهم و هر زورى نيرومند و مبارز مىسازد و از سخره اوهام و خرافات آزاد مىكند و از تسلط جباران زمينى رهایی مىبخشد.»[188]
9 -3 – بدل فن خرافه سازی (حیطه رفتاری)
با بهرهگیری از دو دسته بدل (شناختی و انگیزشی) برای این فن شیطان، اکنون به ساحت رفتاری وارد میشویم در ادامه به تعدادی از این بدلها اشاره مینماییم.
9 -3 -1- حذف آداب و سنتهای جاهلیتِ مخالف اسلام
پيامبر ص به معاذ بن جبل – هنگام اعزام او به سمت استاندارى يمن – چنین فرمودند: «معاذ! كتاب خدا را به مردم آن سامان بياموز. … آداب و سنن جاهليت را بهجز آنچه كه اسلام امضا كرده، محو و نابود كن؛ و اين دستور يكى از شاهكارهاى مهم اسلام است … و صریحاً اعلام داشته در منطقه نفوذ اسلام سنتهای جاهليت حق حيات ندارند، چه اولاً پايه و اساس اين سنن همان زيربناهاى جاهلى يعنى اوهام، خرافات، انديشههاى غلط، تعصبها و اخلاق نكوهيده است و اسلام جز مبارزه با اینگونه مسائل رسالتى ندارد و چگونه مىتواند نور و ظلمت، پاكى و ناپاكى و حق و باطل را تحمل كند؛ و ثانیاً اگر اين آداب و رسوم بخواهد در ميان مردمى كه سالها با آن خو گرفتهاند و دلبستگىهاى قهرى فراوانى به آن دارند زنده بماند، ممكن است پس از گذشت زمانى كوتاه اندك اندك باز فيل به ياد هندوستان بيفتد و میراثهای متعفن پدران را مطالبه كنند و دوباره جاهليت سابق سر از خاك بيرون كشد.»[189]
9 -3 -2- حذف پایههای خرافی
عبدالملک بن اعين نزد امام صادق ع رفته و عرض كرد: (يا ابن رسول اللَّه!) من به علم ستارگان و خرافات گرفتار شدهام؛ و هر موقع كه قصد انجام دادن كارى را دارم؛ اگر در طالع نگاه كنم و طالع شر را ببينم، از آن كار منصرف مىشوم؛ و چون طالع خير را ببينم، در پى آن عمل رفته و آن را [با جدیت] انجام مىدهم. امام ع فرمود: بر اساس طالع بينى قضاوت مىكنى؟ عرض كرد: بلى. حضرت فرمود: پس کتابهایت را (كه در علم طالع بينى است) بسوزان![190]
9 -3 -3- طرد و حذف خرافه سازها
همواره افراد شیاد و کلاهبردار در صدد سودجویی اقتصادی و یا اجتماعی و سیاسی از ناآگاهان جامعه بودهاند و یکی از راههای مؤثر آن ترویج خرافات بوده است؛ بنابراین مبارزه با ترویج سحر، کهانت، جنگیری، دعانویسی و … یکی از روشهای مقابله با این فن شیطان است.
