علی ماهرالنقش وب سایت علی ماهرالنقش
13 – فنون مقابله با وسوسهگری
شیطان با این فن در صدد وسوسهگری هست! و با کمک این فن، شیطان تلاش دارد تا انسان را برهنه و گمراه و ناسپاس و اهل آتش نماید؛ و نقطه مقابل آن اندیشهها و تصورات ستودهای است که شرعاً و عقلاً نیکو باشند[237] و الهام[238] نامیده میشوند![239]
وسوسه از وسواس است به معنی صدایی آهسته و آرام و پنهانی، ولی روشن؛ و وسوسه در اصطلاح به معنای حديث نفس است[240] و البته بیشتر در جنبه منفی آن مورد بحث قرار میگیرد و معنی خطور كردن چيز پست به دل و انديشه زشت و ناروا دارد[241]؛ که توسط «شیطان» و یا «نفس» به انسان القا میشود. چنانچه فرمود: «فَوَسْوَسَ إِلَيهِ الشَّيطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّک عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْک لا يبْلى» (طه: 120) پس شیطان او را وسوسه کرد و گفت: «ای آدم! آیا میخواهی تو را به درخت زندگی جاوید و ملکی بیزوال راهنمایی کنم؟!» و نیز «وَ لَقَدْ خَلَقْنا الاْءنسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِه نَفْسُه …» (ق: 16) ما انسان را آفریدیم و وسوسههای نفس او را میدانیم.
ما در ادامه به تعدادی از فنون مقابله با این فن شیطان، در سه ساحت شناختی، انگیزشی و رفتاری اشاره خواهیم نمود.
13 -1 – بدل فن وسوسهگری (حیطه شناختی)
یکی از اولین گامهای مقابله با این فن شیطان، شناخت ماهیت و ریشهها و زمینهها و راههای مقابله با وسوسهگری است؛ زیرا شناخت و مقابله با ریشهها و علل بروز موضوعات کمک مهمی در مقابله با پدید آمدن آنها میکند؛ بنابراین در اینجا به چند موردش اشاره میکنیم.
13 -1 -1- وسوسه گران را بشناس
یکی از بدلهای این فن، شناخت وسوسه گران است؛ که مشتمل بر ابلیس و شیاطین انسی و جنی و نفس میشود!
13 -1 -2- بدان که باید درونت را سمزدایی کنی!
ابليس دشمني بيروني است و تا پايگاهي در درون نداشته باشد، نميتواند به انسان ضربه بزند. كار شيطان صدور سم به درون انسان است. اگر كسي كه ميخواهد ديگري را با سم از پاي درآورد، آن را در جيب شخص بگذارد، تأثيري در وي ندارد يا اگر سم را به او بخوراند و او بالا بياورد، باز هم اثري ندارد. دستگاه گوارش بايد سم را بپذيرد و آن را جذب كند تا پس از ورود به خون، اثر زیانبار خود را به جاي بگذارد. وسوسهها نيز چنين است: هوا، هوس و شهوترانيهاي گوناگون كه رقيقترين و سبكترين آن در جوانها و سنگينترين آن در سالمندان، به صورت حب جاه و مقام مشاهده ميشود، نشانه تأثير سم است.[242]
پس انسان عاقل نباید اجازه ورود سموم شیطانی را به درون قلبش دهد و بدین طریق جانش را نجات دهد و اگر خدای ناکرده سم وارد شد، میبایست آن سموم را با توبه و استعاذه و … از قلبش خارج نماید.
13 -1 -3- بدان که خدا از وسوسهای که بر زبان نیاید، گذشت کرده
پيامبر خدا ص فرمودند: «تَجاوَزَ اللَّهُ لُامَّتي عَمّا حَدَّثَت بهِ أنفُسَها مالَم تَنطِقْ بهِ أو تَعمَلْ.»[243] خداوند از وسوسهها و تشكيكات ذهنى امّت من تا زمانى كه آنها را به زبان يا به مرحله عمل نياورده باشند، گذشت كرده است.
13 -2 – بدل فن وسوسهگری (حیطه انگیزشی)
یکی از دیگر از گامهای مقابله با این فن شیطان، تحریک احساسات و ایجاد حب و بغض و ایجاد گرایش و تمایل و ایجاد احساس نیاز و ارزشدهی و ایجاد عاطفه مثبت و نفی عاطفه منفی است! به طوریکه زمینه انگیزشی برای اندیشهها و تصورات نیکو و الهامات را به وجود آورد و زمینه انگیزشی برای وسوسهگری را از بین ببرد! در اینجا به چند مورد از این فنون اشاره مینماییم.
13 -2 -1- بدان که وسوسه شیطان، ناکارآمد است اگر …
امام صادق ع فرمودند: شيطان با وسوسه نمىتواند كسى را فريب دهد مگر اينكه آن شخص از خداوند روى برگردانيده باشد و اوامر او را كوچك بشمارد و منهيات او را فراموش كند و نداند كه خداوند از اسرار او اطلاع دارد، وسوسه از خارج بدن نمىآيد و عقل و طبع در آن دخالتى ندارد.[244]
13 -2 -2- اگر وسوسههای شیطان نبود، انسان ملکوت را میدید
پیامبر گرامی اسلام ص فرمودند: «لَولا أنَّ الشَّیاطینَ یحومونَ عَلی قُلوبِ بَنیآدَمَ لَنَظَروا اِلَی المَلَکُوت»[245] اگر بنیآدم گرفتار اغوا و وسوسههای شیطانی نبودند ملکوت و عظمت آسمانها را با چشم دل مشاهده میکردند.
13 -3 – بدل فن وسوسهگری (حیطه رفتاری)
با بهرهگیری از دو دسته بدل (شناختی و انگیزشی) برای این فن شیطان، اکنون به ساحت رفتاری وارد میشویم در ادامه به تعدادی از این بدلها اشاره مینماییم.
13 -3 -1- نفست را کنترل کن
شیطان خردهکاری خیلی دارد؛ چیزهایی مخفی، چیزهایی که انسان نمیتواند ادراک کند و بعد ادراک میکند زیاد دارد و وسوسههای زیاد دارد. باید در مقابلش ایستاد از هواهای نفسانی جلوگیری کرد.[246]
13 -3 -2- مغرور نباش و مواظبت دائمی کن
امام صادق ع فرمودند: «و عبرت بگير از آنچه شيطان درباره خود عمل كرده و گمراه كردن و مغرور شدن و تكبر نمودن را نسبت به خود روا داشته است، هنگامى كه عمل و بصيرت و عبادت و رأى و جرئت و جسارت او موجب غرور و فريفته شدن او گشته و علم و معرفت و استدلال عقلى او باعث شده است كه براى هميشه مورد طعن و لعن قرار گيرد، پس چگونه مىتوان به چنين فردى اطمينان پيدا كرده و به نصيحت و دعوت و صلاحديد او اعتماد نمود.
پس به حبل محكم خداوند متعال چنگ بزن و آن پناهنده شدن است به پيشگاه پروردگار متعال و از صميم قلب و با كمال بيچارگى و درهرحال خود را نيازمند ديدن است؛ و چون شيطان طاعات و اعمال تو را تزيين بنمايد، هرگز مغرور و فريفته مباش، زيرا ممكن است نود و نه باب از خير و نيكويى را به روى تو باز كند و پس از نود و نه امر در قدم صدم كار خود را صورت بدهد. پس در مخالفت او پيوسته برقرار باش و راه نفوذ و فريب او را بگير و با ميل و هوى خواهى و مقاصد او مبارزه كن.»[247]
13 -3 -3- وسوسه گران را طرد کن
پس از آنکه وسوسهگرانی که در اطرافمان – و البته در درونمان – مشغول وسوسه گری هستند را شناسایی نمودیم، حالا نوبت به طرد و ترک آنها میشود. آری ایشان را از خودت دور نما!
13 -3 -4- از شر سگ گله، به چوپان پناه ببر
امام صادق ع تشبیه بسیار زیبایی درباره رابطه ما و شیطان و خداوند مهربان بیان نموده و فرمودند: «و معامله كن با شيطان مانند معامله شخص غريب با سگ چوپان كه چون سگ به سوى او حمله كند، ناچار از شر او به صاحب سگ – كه چوپان است – پناهنده خواهد شد؛ پس تو را نيز مىبايد هنگام وسوسه و حمله شيطان كه مىخواهد تو را از راه حق منحرف كرده و از ذكر پروردگار متعال منصرف نمايد، پناهنده به خداى خود و خداى او باشى تا تو را در صراط حق و حقيقت پايدار كرده و با توجه و يارى او بر باطل غالب و مسلط گشته و شر دشمن ظالم را از سر تو برطرف سازد.»[248]
13 -3 -5- واجبات را انجام ده و از محرمات دوری گزین
امام صادق ع فرمودند: «شيطان در راه وسوسه كردن برقرار و پابرجا نمىشود مگر آنكه انسان از ذكر پروردگار متعال اعراض كرده و فرمانها و دستورهاى الهى را خوار شمرده و بر نواهى و مناهى او تكيه زده و از علم و آگاهى و احاطه خداوند متعال غفلت بورزد؛ و وسوسه در زمينه معرفت عقل و تمايل به عالم طبيعت از خارج قلب وارد قلب مىشود و چون جنبه طبيعت و شهوات مادى بر جنبه عقل غالب شده و توجه و معرفت عقل رخت بربست، وسوسه چنان محكم و برقرار مىگردد كه به مرحله كفر و ضلالت منتهى مىشود.»[249]
13 -3 -6- دعا کن و از خدا مدد بگیر
مانند همه راهکارهای مقابله با شیطان وقتی نباید فراموش کنیم که به همراه انجام اقدامات لازم را برای این جنگ دائمی با ابلیس (مانند شناخت، رصد و مقابله و …) راز و نیاز به خدا و دعا و مناجات با رب العالمین اکسیر بیهمتایی است. پس در ادامه به تعدادی از ادعیه و اعمال وارده برای مقابله با فن وسوسه گری شیطان بیان میشود. منبع این ادعیه در زیرنویس بیان شدهاند.
- «بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِيمِ * قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ* مَلِكِ النَّاسِ* إِلهِ النَّاسِ* مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ* الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ* مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ». (الناس: 1-6) بنام خداوند بخشنده مهربان؛ بگو: پناه مىبرم به پروردگار مردم، پادشاه مردم، معبود مردم، از بدى وسوسهگر خنّاس، كه در سينههاى مردم وسوسه مىكند، از جن و انس.
- «… رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ* وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ» (مؤمنون: 97-98) پروردگارا! از وسوسههاى شياطين به تو پناه مىبرم؛ و پروردگارا! به تو پناه مىبرم از اينكه [شيطانها] نزد من حاضر شوند.
- «اَعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ»[250] از شيطان مطرود به خدا پناه میبرم.
- ««اَعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ» + «مُعَوِّذَتَيْنِ»[251]»[252]
- «اعوذ باللَّه السميع العليم من الشيطان الرجيم و اعوذ باللَّه ان يحضرون ان اللَّه هو السميع العليم»[253]
- «لا اله الّا اللَّه»[254]
- «لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا باللَّهِ»[255]
- «آمَنّا باللَّهِ ورسولِهِ ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا باللَّهِ.»[256] به خدا و رسولش ایمان آوردیم و هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست.
- «تَوَكّلتُ علَى الحَيِّ الذي لايَموتُ، والحَمدُ للَّهِ الّذي لَم يَتَّخِذْ صاحِبَةً ولا وَلَداً، ولَم يَكُن لَهُ شَريكٌ في المُلكِ، ولَم يَكُن لَهُ وَليٌّ مِن الذُّلِّ وكَبِّرْهُ تَكبيراً»[257]
- «سُبْحَانَ اللَّهِ مِلْءَ سَمَاوَاتِهِ وَ أَرْضِهِ وَ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ وَ زِنَةَ عَرْشِهِ وَ رِضَا نَفْسِهِ»[258] منزه است خدای متعال به گستره آسمانها و زمینش و کشش کلماتش و به وزن عرشش و رضای خودش.
- «آمَنْتُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ».[259]
- «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ اللَّهُمَّ مَنَنْتَ عَلَيَّ بِالْإِيمَانِ وَ أَوْدَعْتَنِي الْقُرْآنَ وَ رَزَقْتَنِي صِيَامَ شَهْرِ رَمَضَانَ فَامْنُنْ عَلَيَّ بِالرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوَانِ وَ الرَّأْفَةِ وَ الْغُفْرَانِ وَ تَمَامِ مَا أَوْلَيْتَنِي مِنَ النِّعَمِ وَ الْإِحْسَانِ يَا حَنَّانُ يَا مَنَّانُ يَا دَائِمُ يَا رَحْمَانُ سُبْحَانَكَ وَ لَيْسَ لِي أَحَدٌ سِوَاكَ سُبْحَانَكَ أَعُوذُ بِكَ بَعْدَ هَذِهِ الْكَرَامَاتِ مِنَ الْهَوَانِ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُجْلِيَ عَنْ قَلْبِي الْأَحْزَانَ تَقُولُهَا ثَلَاثاً فَإِنَّكَ تُعَافَى مِنْهَا بِعَوْنِ اللَّهِ تَعَالَى ثُمَّ تُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ وَ السَّلَامُ عَلَيْهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ.»[260]
- «تَوَكَّلْتُ عَلَى اَلْحَيِّ اَلَّذِي لا يَمُوتُ وَ اَلْحَمْدُ لِلّهِ اَلَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي اَلْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ اَلذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً»[261]
- «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ اللَّهُمَ امْسَحْ عَنِّي مَا أَحْذَرُ تَقُولُ ذَلِكَ ثَلَاثاً بَعْدَ أَنْ تُمِرَّ يَدَكَ عَلَى بَطْنِكَ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُذْهِبُ الْوَسْوَسَةَ وَ التَّمَنِّيَ عَنْكَ»[262]
- «أَعُوذُ بِاللَّهِ الْقَوِيِّ مِنَ الشَّيْطَانِ الْغَوِيِّ وَ أَعُوذُ بِمُحَمَّدٍ الرَّضِيِّ مِنْ شَرِّ مَا قُدِّرَ وَ قُضِيَ وَ أَعُوذُ بِإِلَهِ النَّاسِ مِنْ شَرِّ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ وَ سَلِّمْ تُكْفَ مَئُونَةَ إِبْلِيسَ وَ الشَّيَاطِينَ مَعَهُ وَ لَوْ أَنَّهُمْ كُلَّهُمْ أَبَالِسَةٌ مِثْلَهُ.»[263]
- «تَوَكَّلْتُ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ.»[264]
- «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ يَا مُذَكِّرَ الشَّيْءِ وَ فَاعِلَهُ ذَكِّرْنِي مَا نَسِيتُ.»[265]
- «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ.»[266]
- امام على ع : ياد ما اهل بيت، شفابخش هر ناخوشى و بيمارى و وسوسه ترديدآور است.[267]
- سوره های «معوذتين» و «قل هو اللَّه أحد» را بخوان و سپس بگو: «بسم اللَّه ارقيك و اللَّه يشفيك من كل داء يؤذيك خذها فلتهنيك»[268] من تو را به نام خدا افسون مىكنم و خدا تو را از هر دردى كه آزارت دهد شفا مىدهد، بگير اين را كه گوارايت باد.
- سه بار بگویید: «آمَنتُ باللَّهِ ورَسولِهِ ثلاثاً، فإنّ ذلكَ يَذهَبُ عَنهُ.»[269] به خدا و پيامبرش ايمان آوردم.
- دست بر سینه بگذار و سه بار بگو: «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ اللَّهُمَّ امْسَحْ عَنِّي مَا أَحْذَرُ ثُمَّ أَمِرَّ يَدَكَ عَلَى بَطْنِكَ»[270]
- چون داخل نماز شوى انگشت سبّابه دست راست را بر ران چپ خود گذار و رو كن و بگو «بسم اللَّه و باللَّه توكّلت على اللَّه اعوذ باللَّه السّميع العليم من الشّيطان الرّجيم»؛ پس به درستى كه هر گاه اين كلمات را به گويى شيطان را كشته يا مىكشى او را و زجر مىكنى او را و از خود دور مىكنى.[271] و البته توجه داشته باشی که بر اساس رهنمود اهل ذکر ع نباید به این وسوسهها توجه نمود.[272]
- روزه گرفتن در سه روز از هر ماه- پنجشنبه اول و آخر ماه و چهارشنبه وسط آن و روزه ماه شعبان- وسواس سينه و پريشانىهاى دل را از بين مىبرد.[273]
- روزهدارىِ ماه رمضان و سه روز از هر ماه، وسوسههاى سينه را از بين مىبرد.[274]
