علی ماهرالنقش وب سایت علی ماهرالنقش
2 – فنون مقابله با اغواگری
شیطان با این فن در صدد اغواگری، برانگیختن، تحریک و تحریص بنی آدم است بر کارهای بد[29] و در جهت گمراهی او تلاش بی حد دارد! و «به خاطر اینکه او خودش دور از رحمت خدا و دور از سعادت شده … لذا هر وقت که با وسوسهها و تسویلات خود به درون دلى رخنه کند و نزدیک شود همین نزدیکى او باعث دور شدن آن دل است از خدا و رحمت او»[30] و اینکه میگوییم «او مردم را اغواء مىکند، معنایش این است که اثر غوایت خود را در آن دل مىاندازد.»[31] شیطان با کمک این فن، تلاش دارد تا انسان را برهنه سازد، شقی نماید، از رحمت خدا دور کند، مشمول عذابش نماید و … نماید؛ و او را از هدایت و رشد باز دارد.[32]
2 -1 – بدل فن اغواگری (حیطه شناختی)
یکی از اولین گامهای مقابله با این فن شیطان، شناخت ماهیت و ریشهها و زمینهها و راههای مقابله با اغواگری است؛ زیرا شناخت و مقابله با ریشهها و علل بروز موضوعات کمک مهمی در مقابله با پدید آمدن آنها میکند؛ بنابراین در اینجا به چند موردش اشاره میکنیم.
2 -1 -1- اغواگران را خوب بشناسیم
اگر بتوانیم اغواگران انسی و جنی را به خوبی بشناسیم، مقدمه مقابله با آنها را فراهم نمودهایم؛ اما کسانی که تلاش برای اغوای انسان دارند مشتمل بر مواردی همچون کافران، مشرکین[33]، منافقین[34]، ظالمین، فاسقین[35]، غلو کنندگان[36]، شعرای گمراه[37]، طاغوتها[38] و … هستند.
2 -1 -2- هشیاری دائمی بر وجود اغواگران
یکی از راههای مقابله با این فن شیطان، توجّه دادن دائمی بر وجود اغواگران بيرونى و در کمین نشستگان بر سر راه هدايت انسان است كه با عنوان شيطان يا شياطين از آنها ياد مىشود و نيز توجّه دادن به زمينههاى پذيرش آن اغواها كه هوسهاى بىمنطق است.[39]
2 -1 -3- بدانیم که فسق، یکی از عوامل گمراهی است
یکی از عوامل گمراه شدن انسان، آن است که انسان فاسق شود! یعنی آشكارا گناه كند و عملاً از تحت اطاعت و اوامر الهی خارج شود![40] چنانچه فرمود: «يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ» (بقره: 26) خدا جمع زیادی را با آن گمراه و گروه بسیاری را هدایت میکند؛ ولی تنها فاسقان را با آن گمراه میسازد!
2 -2 – بدل فن اغواگری (حیطه انگیزشی)
2 -2 -1- از شیطان پیروی نکنید
بسیار ساده است! شیطان قسم خورده که ای خدا! همه بندگانت را گمراه میکنم به جز بندگان مخلَصت را! و خدا فرمود: «قالَ هذا صِراطٌ عَلَي مُسْتَقِيمٌ. إِنَّ عِبادِي لَيسَ لَک عَلَيهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَک مِنَ الْغاوِينَ» (حجر: 41-42) این راه مستقیمی است که بر عهده من است که بر بندگانم تسلّط نخواهی یافت؛ مگر گمراهانی که از تو پیروی میکنند![41] پس من و تو اگر بخواهیم از اغوای شیطان در امان باشی «فقط» نباید از شیطان پیروی کنیم؛ همین و بس!
2 -2 -2- با تقوی شوید
برای گمراه نشدن باید متقی شویم! «وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ» (شعراء: 90-91) بهشت برای پرهیزکاران نزدیک میشود و دوزخ برای گمراهان آشکار میگردد! خداوند «در اينجا ميان متقين و غاوين مقابله انداخت و از بين صفات دو طائفه، دو صفت تقوى و غوايت را نام برد تا اشاره كند به آن دو قضايى كه خداى تعالى در روز راندن ابليس به خاطر امتناعش از سجده بر آدم نمود و در سوره حجر آن دو قضاء را نام برده»[42] غوایت و تقوی!
2 -2 -3- مخلَص شوید
شخص جناب شیطان خودش گفت که توانایی اغوای مخلَصین را ندارم؛ «وَ لَأُغْوِينَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَک مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ» (حجر: 39-40) و همگی را گمراه خواهم ساخت، مگر بندگان مخلَصت را! پس برای اغوا نشدن باید به مقام مخلُصین دست یابیم.
2 -2 -4- حواستان به اتمام حجت خدا باشد
خداوند در محاجه با شیطان به همه بنی آدم هشدار داد «اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزاؤُكُمْ جَزاءً مَوْفُوراً» (اسراء: 63) برو هر كس از انسانها از تو پیروى كند جهنم جزاى وافر همه شما است! و نیز «لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ» (ص: 85) به طور مسلم دوزخ را از تو و از پیروانت پر خواهم كرد!
«این تهدیدها و وعیدها در سایر آیات قرآن نیز آمده است و همگى حاكى از این است كه خداوند هم به انسانها و هم به شیاطین اتمام حجت كرده و آنها را از اغواگرى و اغواپذیرى بر حذر داشته است.»[43]
2 -2 -5- نمیتوانید گمراهی خودتان را گردن دیگران بیندازید!
دعوای میان گمراه کنندگان و گمراه شوندگان در قیامت هشدار دهنده و هشیار کننده است! «رَبَّنَا هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنَا أَغْوَيْنَاهُمْ كَمَا غَوَيْنَا ۖ تَبَرَّأْنَا إِلَيْكَ ۖ مَا كَانُوا إِيَّانَا يَعْبُدُونَ» (قصص: 63) پروردگارا! ما اینها را گمراه کردیم؛ (آری) ما آنها را گمراه کردیم همانگونه که خودمان گمراه شدیم؛ ما از آنان بهسوی تو بیزاری میجوییم؛ آنان در حقیقت ما را نمیپرستیدند (بلکه هوای نفس خود را پرستش میکردند)!
در این آیه گمراه کنندگان چنین استدلال میکنند که «درست است كه گمراهى آنان به اغواى ما بود، چون كه ما خود گمراه بوديم و ليكن آن طور نبود كه ما مجبورشان كنيم به گمراهى، بلكه عين گمراه كردن خودمان بود، هم چنان كه خود ما به اختيار خود گمراه شديم، ايشان نيز به اختيار خود گمراه شدند و به هيچ وجه پاى اجبار و زور در بين نبود.»[44]
2 -2 -6- میزان گمراهی، تابعی از میزان اثرپذیری نفس از شیطان است
از ديدگاه قرآن، انحراف انسان از جاده صواب بهرغم آگاهى از آن، تابع ميزان اثرپذيرى نفس از اغواى شيطان است. اين واقعیت اساسى در قرآن است كه موجودى به نام شيطان بر سر راه هدايت انسانها كمين كرده، قصد گمراه ساختن آنان را دارد.[45] پس برای محفوظ ماندن بیشتر از گمراهی، باید از نفسمان بیشتر مراقبت نماییم!
2 -2 -7- مواظب مال و ثروتتان باشید!
مال و ثروت، زمینهساز گمراهى و اغواگرى است؛ چنانچه فرمود: «وَ قالَ مُوسى رَبَّنا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زِينَةً وَ أَمْوالًا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا رَبَّنا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ …» (یونس: 88) موسی گفت: پروردگارا! تو فرعون و اطرافیانش را زینت و اموالی (سرشار) در زندگی دنیا دادهای، پروردگارا! در نتیجه (بندگانت را) از راه تو گمراه میسازند! پس مواظب باشید که اینها شما را گمراه و اهل ضلالت نکنند!
2 -2 -8- از فضل و رحمت خدا نا امید نباشید
شمول رحمت خداوند نسبت به پيامبر ص، مانع گمراه شدن ايشان شد «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ …» (نساء: 113) اگر فضل و رحمت خدا شامل حال تو نبود، گروهی از آنان تصمیم داشتند تو را گمراه کنند؛ اما جز خودشان را گمراه نمیکنند؛ و هیچگونه زیانی به تو نمیرسانند.
2 -3 – بدل فن اغواگری (حیطه رفتاری)
2 -3 -1- دعوت شیطان را نپذیرید!
شیطان «به جز اغواء و گمراه ساختن انسانها کارى ندارد، تمامى هم او در این است که نگذارد حتى یک انسان به سعادت زندگى و حسن عاقبت برسد؛ و مراد از اینکه فرمود: «شما هم او را دشمن خود بگیرید»، این است که از پذیرفتن دعوتش به سوى باطل اجتناب کنید و او را در آنچه به عنوان دایه مهربانتر از مادر به شما پیشنهاد مىکند، اطاعت مکنید»[46]
2 -3 -2- از شعرای گمراه پیروی نکنید!
خداوند میفرماید: «وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ» (شعراء: 224) و گمراهان از پى شاعران مىروند. آری غوايت از مختصات صناعت شعری است كه اساسش بر تخيل و تصوير غير حق و غير واقع باشد به ظاهری و صورتی حق و واقع؛ و به همين جهت كسى به شعر و شاعرى اهتمام مىورزد كه غوى باشد و با تزيينات خيالى و تصويرهاى موهومى سرخوش بوده و از اينكه از حق به غير حق منحرف شوند و از رشد به سوى غوايت برگردند خوشحال شوند و از اين شعراء هم كسانى خوششان مىآيد و ايشان را پيروى مىكنند كه خود نيز غاوى و گمراه باشند.[47]
2 -3 -3- به قول منافقان اعتماد نکنید!
منافقان «مثل شيطان اغواگر به وسوسه اين و آن مىپردازند و قول هر گونه مساعدت و كمك به آنها مىدهند و آنان را به ميدان حوادث مىفرستند و آلوده انواع گناه مىكنند، اما در بحرانىترين حالات آنها را در وسط ميدان رها كرده براى حفظ جان يا منافع خويش فرار مىكنند! و اين است سرنوشت كسانى كه با منافقان همكار و هم پيمانند. … و اينجاست كه به عمق پيام قرآنى آشناتر مىشويم كه مىگويد: «كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ»[48]»[49] آری همکاری با منافقان، همكارى بى سرانجامی است!
2 -3 -4- الگوبرداری صحیح کنید
یکی از ویژگیهای انسان ویژگی «الگو پذیری» است و «يكى از اصول راهبردى قرآن كريم در تربيت اخلاقى، استفاده از روحیه الگوپذيرى انسان است. آيات بسيارى به تصويرپردازى انسانهاى خوب مانند حضرت يوسف ع و انسانهاى بد مانند قارون پرداختهاند تا از اين طريق، حيات اخلاقى مثبت و منفى را بهصورت محسوس در اختيار مخاطب قرار دهند.»[50] پس اگر الگوبرداری صحیح کنیم به مقدار زیادی از گمراهی محفوظ میشویم و اگر الگوبرداری از نااهلان نمودیم نتیجه عکس خواهیم گرفت!
2 -3 -5- به محمد و آل محمد تمسک جویید
خداوند درباره پیامبر رحمت ص چنین میفرماید: «ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى» (نجم: 2) دوست شما (محمد مصطفی ص) هیچگاه در ضلالت و گمراهی نبوده است. مراد از كلمه «صاحبكم- رفيقتان» رسول خدا ص است و معناى آيه اين است كه: همنشين شما از آن طريقى كه او را به غايت و هدف مطلوبش برساند بيرون نشده و در اعتقاد و رأيش از آن طريقه خطا نرفته؛ و خلاصه كلام اينكه او نه در آن هدف مطلوب يعنى سعادت بشرى كه همان عبوديت خداى تعالى است خطا رفته و نه در طريقى كه به آن هدف منتهى مىشود.[51] پس چه راه زیبایی است تمسک به محمد ص و آل محمد ع برای نجات از ضلالت و غوایت.
