علی ماهرالنقش وب سایت علی ماهرالنقش
6 – فنون مقابله با تسویف و تأخیر انداختن در توبه
شیطان با این فن، در صدد تأخیر انداختن در توبه[113] انسان هست! و با کمک این فن، شیطان تلاش دارد تا انسان را در وضعیت گناهکاری نگه دارد و مانع از توبه او شود[114]؛ و نقطه مقابل آن تعجیل و سرعت در توبه است، آن هم توبه نصوح![115]
توجه نمایید که یکی از قویترین فنون ابلیس و یار مخصوصش (وسواس خناس) تسویف و امروز و فردا کردن و تأخیر انداختن در توبه بندگان است (سَوفَ سَوفَ)؛ زیرا «چاره نجات از لغزشها و گناهان، توبه و استغفار است؛ اما دشمن، دست به کار شده، با وسوسههایش میکوشد تا آدمی آن را به تأخیر اندازد و رفته رفته آن را فراموش کند تا در نهایت این آرزو را به گور ببرد؛ امیر مؤمنان، امام علی7 درباره مکاید شیطان میفرماید: «… وَ يمَنّيه التَّوبَةَ لِيسَوِّفَها إذا (حتّي) هَجَمَتْ مَنِيتُهُ عَلَيه أغْفَلَ ما يکوُنُ عَنْها »[116]؛ (شیطان) توبه را به صورت آرزویی در میآورد تا انسان برای انجام آن امروز و فردا کند تا آنگاهکه مرگش فرا رسد و بهطور کامل از آن غافل شود.»[117]
به همین دلیل است که خداوند دستور به توبه فوری داده است! «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً» (نساء: 17) جز اين نيست كه توبه از آنِ كسانى است كه ندانسته مرتكب كار زشت مىشوند و زود توبه مىكنند. خدا توبه اينان را مىپذيرد و خدا دانا و حکیم است؛ و امیرالمؤمنین علی ع فرمودند: «إنْ قارَفْتَ سَيّئةً فعَجِّلْ مَحْوَها بالتَّوبةِ»[118] هرگاه گناهى مرتكب شدى، به محو آن با توبه بشتاب.
ما در ادامه به تعدادی از فنون مقابله با این فن شیطان، در سه ساحت شناختی، انگیزشی و رفتاری اشاره خواهیم نمود.
6 -1 – بدل فن تسویف و تأخیر انداختن در توبه (حیطه شناختی)
یکی از اولین گامهای مقابله با این فن شیطان، شناخت ماهیت و ریشهها و زمینهها و راههای مقابله با تسویف و تأخیر انداختن در توبه است؛ زیرا شناخت و مقابله با ریشهها و علل بروز موضوعات کمک مهمی در مقابله با پدید آمدن آنها میکند؛ بنابراین در اینجا به چند موردش اشاره میکنیم.
6 -1 -1- بدان که توبه کننده مانند کسی است که گناهی نکرده!
پيامبر خدا ص فرمودند: «التّائبُ مِن الذَّنبِ كَمَنْ لا ذَنْبَ لَهُ.»[119] كسى كه از گناه توبه كند مانند كسى است كه گناهى نكرده است؛ زیرا رب العالمین توبه کنندگان را دوست دارد! «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ» (بقره: 222). همانا خداوند توبه گران و پاكيزگان را دوست مىدارد.
6 -2 – بدل فن تسویف و تأخیر انداختن در توبه (حیطه انگیزشی)
یکی از دیگر از گامهای مقابله با این فن شیطان، تحریک احساسات و ایجاد حب و بغض و ایجاد گرایش و تمایل و ایجاد احساس نیاز و ارزشدهی و ایجاد عاطفه مثبت و نفی عاطفه منفی است! به طوری که زمینه انگیزشی برای انجام توبه نصوح را به وجود آورد و زمینه انگیزشی برای تسویف و تأخیر انداختن در توبه را از بین ببرد! در اینجا به چند مورد از این فنون اشاره مینماییم.
6 -2 -1- آیا مطمئنی که برای توبه، فردا را فرصت داری؟
انسان از فردایش خبر ندارد و زمان مرگش را نیز نمیداند؛ پس باید حواسش باشد که شاید فردایی در کار نباشد برای توبه! بدین جهت پيامبر خدا ص فرمودند: «يا أبا ذَرٍّ، إيّاكَ والتَّسويفَ بِأمَلِكَ، فإنَّكَ بِيَومِكَ ولَستَ بما بَعدَهُ، فإن يَكُن غَدٌ لكَ فَكُن في الغَدِ كما كُنتَ في اليَومِ، وان لم يَكُن غَدٌ لكَ لَم تَندَمْ على ما فَرَّطتَ في اليَومِ.»[120] اى ابوذر! زنهار كه بر اثر آرزو، كار امروز را به فردا فكنى؛ زيرا كه تو در امروز به سر مىبرى نه در فردا؛ چه اگر فردايى براى تو بود، در فردا نيز چنان باش كه امروز بودهاى و اگر فردايى در كار نبود به خاطر كوتاهى كردن در کار امروزت پشيمان نشوى.
6 -3 – بدل فن تسویف و تأخیر انداختن در توبه (حیطه رفتاری)
با بهرهگیری از دو دسته بدل (شناختی و انگیزشی) برای این فن شیطان، اکنون به ساحت رفتاری وارد میشویم در ادامه به تعدادی از این بدلها اشاره مینماییم.
6 -3 -1- برای توبه، امروز و فردا نکن
امام على ع میفرمایند: «فاتَّقى عَبدٌ رَبَّهُ … فإنَّ أجَلَهُ مَستورٌ عَنهُ، وأمَلَهُ خادِعٌ لَه، والشَّيطانَ مُوَكَّلُ بهِ، يُزَيِّنُ لَهُ المَعصيَةَ لِيَركَبَها، ويُمَنِّيهِ التَّوبَةَ لِيُسَوِّفَها، إذا هَجَمَت مَنِيَّتُهُ علَيهِ أغفَلَ ما يَكونُ عَنها.»[121] پس بندهاى از پروردگارش ترسيد … زيرا روز مرگش را نمىداند و آرزوهايش او را مىفريبد و شيطان موكل اوست، معصيت را برايش مىآرايد تا مرتكب آن شود و به توبه اميدوارش مىكند تا در كار آن امروز و فردا كند تا آن كه مرگ بر او هجوم آورد، درحالیکه در غفلت محض از آن به سر مىبرد.
و امام زين العابدين ع - در مناجات با خدا- گفت: «وأعِنّي بِالبُكاءِ عَلى نَفسي، فقد أفنَيتُ بِالتَّسويفِ والآمالِ عُمرِي، وقَد نَزَلتُ مَنزِلَةَ الآيِسِينَ مِن خَيرِي.»[122] مرا در گريستن بر خودم يارى رسان؛ زيرا كه با امروز و فردا كردن و آمال و آرزوها عمر خويش را بر باد فنا داده و از آنها شدهام كه به خير و نجات خود اميدى ندارند.
6 -3 -2- برای توبه عجله کن
امام باقرG تأکید بر شتاب در توبه نموده و فرمودهاند: «مَن هَمَّ بشَيءٍ مِن الخَيرِ فلْيعَجِّلْهُ، فإنَّ كُلَّ شَيءٍ فيهِ تَأخيرٌ فإنَّ للشَّيطانِ فيهِ نَظْرَةً.»[123] هر كه قصد كار خوبى كند، در انجام آن شتاب ورزد؛ زیرا هر چیزى كه در آن تأخیر شود، شیطان فرصتى به دست مىآورد.
6 -3 -3- سوره ناس بخوان
بیان داشتیم که وظیفه تأخیر انداختن در توبه وظیفه شیطانی به نام وسواس خناس است و خداوند در سوره ناس دعای پناه بردن از شر وسواس خناس را به ما آموخته است: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * قُلْ أَعُوذُ بِرَبّ النَّاسِ * مَلِكِ النَّاسِ * إِلَهِ النَّاسِ * مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الخْنَّاسِ * الَّذِى يوَسْوِسُ فىِ صُدُورِ النَّاسِ * مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ»[124] به نام خداوند بخشنده مهربان؛ بگو: پناه مىبرم به پروردگار مردم، به مالك و حاكم مردم، به (خدا و) معبود مردم، از شر وسوسهگر پنهانکار، كه در درون سینه انسانها وسوسه مىكند، خواه از جن باشد یا از انسان!
6 -3 -4- توبه کنید؛ گناهی نیست که با توبه بخشیده نشود!
گناهی نیست که با توبه بخشیده نشود؛ چنانچه فرمود: «قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ * وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ» (زمر: 53-54) بگو: اي بندگان من كه بر خود اسراف و ستم کردهاید! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را ميآمرزد؛ و به درگاه پروردگارتان بازگرديد و در برابر او تسليم شويد، پيش از آنكه عذاب به سراغ شما آيد سپس از سوي هیچکس ياري نشويد؛ و دقت شود که شرط بخشیده شدن توبه و انابه و بازگشت به سوی خداست![125]
و این بخشش آن قدر زیبا و کریمانه است که چنین باید شرمنده شد:
| طوری ز خطای ما گذر کرد | ماندیم ندیده یا گذشته |
| تصمیم به توبه تا گرفتم | فرمود گذشتهها گذشته[126] |
پيامبر خدا ص فرمودند: «تُوبُوا إلى اللَّهِ، فإنّي أتُوبُ إلى اللَّهِ في كُلِّ يومٍ مائةَ مَرّةٍ.»[127] به درگاه خدا توبه بريد كه من روزى صد بار به درگاه او توبه مىكنم.
