علی ماهرالنقش وب سایت علی ماهرالنقش
5 – فنون مقابله با تدلیس، فریب و نیرنگ
شیطان با این فن – که به تعبیر امام صادق ع یکی جنود جهل است[102] – در صدد فریب دادن بنی آدم هست! و با کمک این فن، شیطان تلاش دارد تا با روشهای فریبنده و نیرنگ آمیزش، عیوب و زشتیها و بدیها را کتمان نماید؛ و نقطه مقابل آن یک رویی و صداقت است![103] بدین جهت خداوند مکرراً به آدمی هشدار داده که مراقب باشید شیطان فریبتان ندهد! مثلاً در آیه 27 سوره اعراف؛ «يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ …» (اعراف: 27) ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد!
ما در ادامه به تعدادی از فنون مقابله با این فن شیطان، در سه ساحت شناختی، انگیزشی و رفتاری اشاره خواهیم نمود.
5 -1 – بدل فن تدلیس، فریب و نیرنگ (حیطه شناختی)
یکی از اولین گامهای مقابله با این فن شیطان، شناخت ماهیت و ریشهها و زمینهها و راههای مقابله با تدلیس، فریب و نیرنگ است؛ زیرا شناخت و مقابله با ریشهها و علل بروز موضوعات کمک مهمی در مقابله با پدید آمدن آنها میکند؛ بنابراین در اینجا به چند موردش اشاره میکنیم.
5 -1 -1- حواست به شاخص ظل الله و ظل الشیطان باشد!
برای آنکه فریب شیطان را نخوریم باید شاخص داشته باشیم و یکی از مهمترین شاخصها آن است که ببینیم «ظل الله» هستیم یا «ظل الشیطان»! «ظلّ الله کسی است که تمام حرکاتش به امر خدا باشد؛ مثل سایه باشد: خودش هیچ. سایه خودش هیچ حرکتی ندارد؛ ذی ظل هر حرکتی کرد سایه هم همان طور حرکت میکند. امیرالمؤمنین ع ظلّ الله است، پیغمبر اکرم ص ظلّ الله است که هیچ حرکتی از خودش ندارد؛ هر چه هست از خداست. … به این سلاطین [که] ظلّ الله میگفتند، ظلّ الشیطان هستند! ظلّ الله میزانِ تمیز ماست که این سلطان آیا حق است یا باطل. ظلّ الله میزان تمیز است که ما با همین تعبیر بفهمیم که آیا این سلطان حق است یا باطل. اگر از خودش عملی کرد، باطل است؛ اگر امر خدا را اجرا کرد ظلّ الله است و الاّ ظلّ الشیطان است.»[104]
5 -1 -2- حواست به شاخص واجبات و محرمات باشد
شاخص دیگری که میتواند میان خطورات شیطانی و الهی تمیز دهد و ما را از فریب شیطان محفوظ دارد توجه به شاخص واجبات و محرمات است. چگونه؟ تشخیص و تمیز خواطر رحمانی از شیطانی و یا نفسانی است! چنانچه قرآن كریم میفرماید: «وَ إِنَّ اَلشَّياطِينَ لَيوحُونَ إِلي أَوْلِيائِهِمْ»[105] انسان باید تشخیص دهد كه خاطره رحمانی است یا شیطانی؟ مقیاس اساسی هم این است كه ببینیم آن خاطره به چه چیز امر و نهی میکند؛ اگر امر و نهیاش برخلاف امر و نهی شریعت بود، قطعاً شیطانی است. «هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلي مَنْ تَنَزَّلُ اَلشَّياطِينُ * تَنَزَّلُ عَلي كُلِّ أَفّاكٍ أَثِيمٍ» (الشعراء: 221 و 222) آیا به شما خبر دهم که شیاطین بر چه کسی نازل میشوند؟! آنها بر هر دروغگوی گنهکار نازل میگردند.[106]
5 -2 – بدل فن تدلیس، فریب و نیرنگ (حیطه انگیزشی)
یکی از دیگر از گامهای مقابله با این فن شیطان، تحریک احساسات و ایجاد حب و بغض و ایجاد گرایش و تمایل و ایجاد احساس نیاز و ارزشدهی و ایجاد عاطفه مثبت و نفی عاطفه منفی است! به طوریکه زمینه انگیزشی برای یک رویی و صداقت را به وجود آورد و زمینه انگیزشی برای تدلیس، فریب و نیرنگ را از بین ببرد! در اینجا به چند مورد از این فنون اشاره مینماییم.
5 -2 -1- از سر راستی به پیشگاه خدا توبه کن
آنچه مانع از فريب خوردن و غفلت انسان مىشود را امام صادق ع چنین بیان نمودهاند: «آدم فريب خورده [از دنيا] در دنيا بينواست و در آخرت بازنده؛ زيرا چنين كسى ارزشمندترين چيز (آخرت) را به بیارزشترین چيز (دنيا) فروخته است؛ و از خود راضى و مغرور مباش؛ زيرا
- گاه فريب ثروت و تندرستى خويش را مىخورى و خيال مىكنى كه براى هميشه زندهاى.
- گاه فريب عمر دراز و فرزندان و دوستان و يارانت را مىخورى، به اين خيال كه اینها موجب نجات تو هستند.
- گاه فريب وضعيت خود و آرزوها و دست يافتن به اميد و خواستهات را مىخورى و مىپندارى كه تيرت به هدف خورده و راه درست را رفتهاى.
- گاه فريب اين را مىخورى كه به مردم وانمود مىكنى از كوتاهى كردن در عبادت پشيمانى، حال آن كه خداوند متعال مىداند كه خلاف آن در دل تو مىگذرد.
- گاه با زحمت نفست را براى خودنمايى به عبادت وامىدارى، در صورتى كه خداوند خواستار اخلاص است.
- گاه به علم و اصل و نسب خود مىنازى، حال آن كه از آنچه در غيب خداوند نهفته است بىخبرى.
- گاه باشد كه به ظاهر خدا را بخوانى، اما در واقع ديگرى را مىخوانى.
- گاه به گمان خودت مردم را نصيحت و خيرخواهى مىكنى، اما در واقع غرض تو جلب توجه و متمايل كردن آنان به سوى خودت هست.
- گاه نفس خويش را نكوهش مىكنى، حال آن كه در حقيقت در پى ستايش آن هستى.
بدان كه از تاريكيهاى فريب و آرزو هرگز بيرون نروى، مگر اینکه از سر راستى به پيشگاه خداوند متعال توبه برى و در برابرش فروتنى و زارى كنى و معايبى را كه در تو هست و با عقل و علم سازگارى ندارند و دين و شريعت و روشها و معيارهاى پيامبر و ائمه هدى آنها را تحمل نمىكنند، بشناسى. اگر به وضعى كه دارى خرسند و قانع باشى، كسى به دانشش بدبختتر و عمر تباهتر از تو نيست و بيش از هر كس ديگر در قيامت افسوس خواهى خورد.»[107]
5 -3 – بدل فن تدلیس، فریب و نیرنگ (حیطه رفتاری)
با بهرهگیری از دو دسته بدل (شناختی و انگیزشی) برای این فن شیطان، اکنون به ساحت رفتاری وارد میشویم در ادامه به تعدادی از این بدلها اشاره مینماییم.
5 -3 -1- عمل صالح داشته باش
یکی از بدلهای فن فریب، انجام عمل صالح است بدون توجه به عناوین و القاب ظاهری! و این یکی از فریبهای شیطان است که آدمی را متوقع رسیدن به تعالی مینماید، بدون عملی متناسب با آن! امام علی7 که در پاسخ به درخواست نصیحت از جانب شخصی فرمود: «نصیحت من به تو اینكه از آن كسان مباش كه امید به آخرت دارد اما میخواهد بدون عمل به آخرت برسد.»[108]
5 -3 -2- سیاهی لشکر نباش
بعضی خیال میکنند امام علی7 احتیاج دارند به افرادی که خودشان را طور دروغین به ایشان منتسب کنند و بگویند ما عجالتاً سیاهی لشكر ایشان هستیم! همین سیاهی لشكر هم كافی است! ما خیال میکنیم یك گریهی دروغین بر امام حسین ع كافی است. ولی امیرالمؤمنین ع فرمود اینها دروغ است. اگر حب علی بن ابی طالب تو را به عمل كشاند، بدان حب تو صادق و راستین است. اگر گریه بر حسین بن علی تو را به سوی عمل كشاند، بدان كه تو بر حسین بن علی گریه کردهای و گریهی تو راستین است. اگر نه، فریب شیطان است.[109]
5 -3 -3- کلاه شرعی نگذار!
مراقب باشید با کلاه شرعی گذاشتن بر سر خودتان و دیگران، نمیتوانید از فرمان الهی سرپیچی نمایید و بی عقوبت باشید! خداوند در قرآن چند مورد را به طور مثال بیان نموده است.
اصحاب شنبه، یکی از آن مصادیق است که بنیاسرائیل برای فرار از حکم الهی مبنی بر ماهیگیری نکردن در روزهای شنبه، توجیه شرعی نمودند و شنبهها ماهیها را حبس نموده و در روز بعد صید میکردند![110] «وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ» (بقره: 65) بیتردید شما [سرگذشتِ کسانی از هم مسلکان خود را] که در روز شنبه [از فرمان خدا که صید ماهی را حرام کرده بود] عصیان ورزیدند دانستید که [به کیفر عصیانشان] به آنان نهیب زدیم که به صورت بوزینگانی خوار و رانده شده درآیید.
5 -3 -4- از فناوری و هنر سوء استفاده نکن
یکی از مصادیق دیگر فریب شیطان که خداوند در قرآن به آن اشاره نموده است داستان سامری است که با بکارگیری فناوری گوسالهای ساخت که از آن صدایی در میآمد که قرآن به آن «خوار» میگوید. «وَ اتَّخَذَ قَوْمُ مُوسى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِیِّهِمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ أَ لَمْ یَرَوْا أَنَّهُ لا یُکَلِّمُهُمْ وَ لا یَهْدیهِمْ سَبیلاً اتَّخَذُوهُ وَ کانُوا ظالِمین» (اعراف:148) قوم موسى بعد از (رفتن) او (به میعادگاه خداوند) از زیور آلات خود گوسالهاى ساختند، جسد بیروحى بود که صداى گاو داشت! آیا آنها نمىدیدند که با آنان سخن نمىگوید و به راه (راست) هدایتشان نمىکند، آن را (خداى خود) انتخاب کردند و ظالم بودند.[111]
5 -3 -5- از مکر خدا یاری بجو!
خدا بهترین مکر کنندگان است! البته در مقابل مکر کنندگان؛ «وَ إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَ يَمْكُرُونَ وَ يَمْكُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ» (انفال: 30) «و [ياد كن] هنگامى را كه كافران درباره تو مكر مىكردند تا تو را به بند كَشَند يا بكُشند يا [از مکه] بيرون كنند و مكر كردند و خدا هم مكر كرد و خدا بهترين مكر كنندگان است».
و نیز فرمود: «وَ مَكَرُوا مَكْراً وَ مَكَرْنا مَكْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ* فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ» (نمل: 50-51) «و دست به مكر زدند و [ما نيز] دست به مكر زديم و خبر نداشتند. پس بنگر كه فرجام مكرشان چه بود. ما آنان و قومشان، همگى را هلاك كرديم».
و پيامبر عزیزمان ص چنین دعا میفرمودند: «رَبِّ أعِنّي ولا تُعِنْ علَيَّ، وانصُرْني ولاتَنصُرْ علَيَّ، وامكُرْ لي ولا تَمكُرْ علَيَّ.» پيامبر خدا ص - بارها در دعا- مىگفت: خدايا! مرا كمك كن و [كسى را] بر ضد من كمك مكن، مرا يارى و فيروزى ده و [كسى را] بر ضد من يارى و فيروزى مده، به سود من مكر كن و به زيانم مكر مكن.[112]
