الگوهای رفتاری میان خالق و مخلوق

1 -2 –  الگوی رفتاری خدا با سپاسگزاران

ابتدا مشخص کنیم که منظورمان از سپاسگزاران چه کسانی هستند؟! جواب ساده است؛ همه انسان‌هایی که نسبت به هشدارها و ابتلائاتِ هشداری و علائم خطر موجود در صراط مستقیم توجه نموده اند و به آنها عکس العمل صحیح نشان داده اند و «تلاش» نموده‌اند تا «پاک» شوند و در مسیر حق بمانند و در این مسیر استقامت نمایند!

چنانچه خداوند مومنانی که در مسجدِ مقابل مسجد ضرار بودند را این چنین توصیف می نماید: «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ ۚ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ۚ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ» (توبه: 108) آن مسجدی که از روز نخست بر پایه تقوا بنا شده، شایسته‌تر است که در آن (به عبادت) بایستی؛ در آن، مردانی هستند که دوست می‌دارند پاکیزه باشند؛ و خداوند پاکیزگان را دوست دارد! دقت فرمایید! نفرموده مردان پاکی هستند! بلکه فرموده کسانی هستند که «دوست دارند» تا پاکیزه باشند!

بعلاوه سپاسگزاران، اهل استقامت بر این قول و عهدشان هم هستند! چنانچه فرمود: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» (احقاف: 13) کسانی که گفتند: «پروردگار ما اللّه است»، سپس استقامت کردند، نه ترسی برای آنان است و نه اندوهگین می‌شوند.

با این تعریف از سپاسگزاران، در ادامه کمی درباره الگوی رفتاری خداوند با ایشان صحبت کنیم.

1 -2 -1 – استمرار رحمانیت و رحیمیت!

همانطور که در «الگوی رفتاری رابطه خدا با همه انسان ها» بیان شد، انسان های مومن در بازه زمانی دنیا، مشمول رحمانیت خداوند و در آخرت مشمول رحیمیت او می شوند؛ یعنی در دنیا مشمول مواردی همچون رزق و روزی، سلامت بدن، آبرو، امنیت، پذیرش توبه، گذشتن از بدی‌هایشان[15] و شمولیت بخشندگی[16] و رئوفیت[17] و مهربانی[18] و شکیبایی خداوند![19] می شوند!

اما هم ایشان در آخرت مشمول عفو و بخشش و آمرزندگی[20] و کرامت و گذشت خداوند می شوند و اجر ایشان هرگز ضایع نمی شود[21] و جان و مالشان توسط خداوند خریداری می شود[22] و به شهدا و اموات هجرت کنندگانشان رزق وسیع عطا می‌شود[23] و خداوند آنان را وارد بهشت می‌نماید.[24]

1 -2 -2 – نگاه محبت آمیز خدا به سپاسگزاران

خداوند متقین[25] و نیکوکاران[26] و جهاد کنندگان در راه خدا[27] و صابران[28] و توبه‌کننده و پاکان[29] و کسانی که در پی پاک شدند[30] و متوکلین[31] و عدالت پیشگان[32] را دوست دارد و نسبت به مؤمنان همواره مهربان بوده[33] و با نگاه محبت آمیز به آنان می نگرد! و چه زیباست که انسان، همواره این نگاه محبت آمیز خدا را درک کند!

1 -2 -3 – حمایت و دفاع از سپاسگزاران

خداوند از سپاسگزاران، حمایت و دفاع جانانه می نماید! و آنان را در عرصه‌های گوناگون یاری می کند و آرامش را در دل‌های ایشان قرار می‌دهد تا ايمانى بر ايمانشان بيفزايند[34] و همه صالحان را سرپرستى مى‏كند[35] و ایشان را به راه راست هدایت می‌کند[36] و خداوند با مؤمنین[37] و متقین[38] و نیکوکاران[39] و صابران[40] است! و مؤمنین[41] و متقین[42] را یاوری می‌نماید.

بعلاوه خداوند به دشمنان ایشان آگاه‌تر است[43] و دست دشمنان را از مؤمنان کوتاه می‌کند[44] و یاریشان می‌کند[45] و از آنان دفاع می‌کند[46] و بر کافرین پیروزشان می‌سازد[47] و آن‌ها را از گروه ظالمان نجات می‌دهد[48] و مظلومانِ جهاد کننده ایشان را حمایت می نماید![49]

1 -2 -4 – پاکیزه سازی در دنیا بجای آخرت!

یکی دیگر از الگوهای رفتاری خدا با سپاسگزاران آن است که وقتی از شخص سپاسگزار خطایی سر می زند جزا و عقاب را به آخرت و سرای ابدی حواله نمی دهد بلکه در همین جهان با ابتلائات مختلف و زودگذر حساب بنده سپاسگزار را تسویه می نماید!

بنابراین خدا تا آنجا که ممکن و میسر است گناهان و کوتاهیهای ایشان را در همین دنیای قلیل و زودگذر تسویه و پاک میکند تا  حتی الامکان در زندگی جاودانه‌اش خللی ایجاد نشود؛ به همین خاطر با مصیبتهای  پی در پی زنگارهای وجودش را صیقل داده و پاک میکند.

چنانچه وجود مقدس امیرالمؤمنین فرمودند: «الحَمدُ لله الّذى جَعلَ تَمْحيص ذُنوب شيعتنا في الدُّنيا بمَحْنتهم لتَسْلَمَ بها طاعاتُهُم  و يسْتَحقوا عليها ثَوابَها.»[50]  سپاس خداوندی را که مشقت و گرفتاری شیعیان ما را در دنیا سبب پاک شدن گناهانشان گردانید تا عبادتها و اعمال نیک (آنها صحیح و بی عیب بماند و بدین وسیله شایسته ی پاداش آخرت شوند.[51]

1 -2 -5 – شفاعت اولیاء حق

خداوند و اولیائش برای انسان سپاسگزاری که می خواسته پاک شود و در این مسیر قیام کرده و به راه افتاده است یک الگوی رفتاری دیگر هم رو نموده اند! شفاعت! حضرت محمد ص و اهل بیت طاهرینشان ع برای چنین شخصی، وعده شفاعت داده اند.

1 -2 -6 – عطای بی اندازه

خداوند عطای بی حد و اندازه بر بندگان صالحش دارد و کم و زیادی هایی که در عطاهای پروردگار رخ می دهد همگی از رحمت و فیض اوست؛ مثلا در سوره ضحی پس از یک وقفه در نزول وحی بر پیامبر ص و نگرانی های ایشان و مردم، خداوند چنین می فرماید: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * وَالضُّحَى  * وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى  * مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى  * وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى  * وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى  * أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى  * وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى  * وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى * فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ * وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ» (ضحی: 1-11) به نام خداوند بخشنده مهربان * قسم به روز در آن هنگام كه آفتاب بر آيد (و همه جا را فرا گيرد) * و سوگند به شب در آن هنگام كه آرام گيرد * كه خداوند هرگز تو را وانگذاشته، و مورد خشم قرار نداده است * و مسلما آخرت براي تو از دنيا بهتر است * و به زودي پروردگارت آن قدر به تو عطا مي‏كند كه خشنود شو * آيا تو را يتيم نيافت و سپس پناه داد؟ * و تو را گمشده يافت و هدايت كرد * و تو را فقير يافت و بينياز نمود * حال كه چنين است يتيم را تحقير مكن * و سؤ ال كننده را از خود مران.

1 -2 -7 – رحمت و سعادت ابدی

بخش آخرین این الگوی رفتاری، رحمت و سعادت ابدی است! و هر کس – پس از پاکیزه سازی در دنیا و شفاعت اولیاء حق – اینک به اندازه ایمانی که دارد، مستحق رضوان الهی است. آیات هفتم تا چهلم سوره واقعه به ابعاد این مطلب پرداخته است. (داستان اصحاب یمین و و السابقون السابقون و جایگاهشان)

آری خدا بعضی را در بهشت و بعضی را در مقام رضوان مستقر می کند «وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ۚ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» (توبه: 72) خداوند به مردان و زنان باایمان، باغهایی از بهشت وعده داده که نهرها از زیر درختانش جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند؛ و مسکن‌های پاکیزه‌ای در بهشتهای جاودان (نصیب آنها ساخته)؛ و (خشنودی و) رضای خدا، (از همه اینها) برتر است؛ و پیروزی بزرگ، همین است!

آری خداوند به بعضی مقام راضیه و مرضیه و وارد شدن در بهشت خودش و بندگان خودش و هم نشینی با نیکان عالم را می دهد و بعضی کمتر؛ و هر کس متناسب با سعی و تلاشش به جایگاهی متناسب با شایستگی اش دست می یابد که «وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ» (نجم: 39) و اینکه برای انسان بهره‌ای جز سعی و کوشش او نیست!

البته برای انسان تلاشگر در مسیر که «می خواهد پاکیزه باشد» نقطه امیدهای زیادی است مانند اینکه فرمود: «قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (زمر: 53) بگو: «ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده‌اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‌آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.

و بابا طاهر ره چه زیبا فرمود:

ندارُم هیچگونه توشه راه	بجز «لا تقنطوا من رحمه الله»
اگه «لا تقنطوا» دستُم نگیره	مو از «یا ویلنا» اندیش دیرُم[52]